ZARZĄDZANIE FINANSAMI PAŃSTWA A ODPOWIEDZIALNA POLITYKA SPOŁECZNA PROLOG PROGRAMU GOSPODARCZEGO  STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW POLSKICH  inż. Rafał Ciołek artykuł prezentuje ogólny model funkcjonowania gospodarki rynkowej Zarządzanie Państwem to w zasadzie zarządzanie zasobami finansowymi którymi to państwo dysponuje. Te zasoby wyznaczają potencjał i możliwości danego państwa na chwilę obecną. Aktualny stan gospodarki określają tzw. PARAMETRY MAKROEKONOMICZNE, z których do najważniejszych należą: Deficyt Budżetowy, Stopy Procentowe Lokat i Kredytów Bankowych (tzw. Stopy Rynkowe), Wzrost Gospodarczy, Bezrobocie, Inflacja, Dług Publiczny, Wzorem wskaźników makroekonomicznych dla krajów będących członkami Unii Europejskiej są tzw. KRYTERIA KONWERGENCJI (Kryteria Spójności lub Kryteria z Maastricht). Polska na razie nie spełnia wszystkich kryteriów konwergencji (najgorsza sytuacja jest z długiem publicznym). Zakłada się, że najwcześniej będziemy spełniać wszystkie kryteria konwergencji w 2012r. i wtedy dopiero realne będzie rozważenie naszego uczestnictwa w systemie ERM2 i strefie EURO. Więcej na ten temat tutaj: http://finanse.wnp.pl/skrzypek-polska-w-erm2-po-spelnieniu-kryteriow-z-maastricht,105054_1_0_0.html Rząd, a właściwie Minister Finansów przy ustalaniu BUDŻETU PAŃSTWA na kolejny rok ma możliwość ustalania odgórnie tylko jednego parametru makroekonomicznego: deficytu budżetowego. Aktualna ustawa budżetowa jest dostępna pod poniższym linkiem: http://www.mf.gov.pl/dokument.php?const=5&dzial=32&id=202730&typ=news Jakie są tu możliwe scenariusze? SCENARIUSZ I: Państwo “tnie wydatki” – jest mniej socjalne: DEFICYT BUDŻETOWY (1) zostaje ustalony restrykcyjnie poniżej 3% PKB. To jest koncepcja monetaryzmu, neoliberalizmu (Milton Friedman). Reakcją Rady Polityki Pieniężnej jest obniżenie STÓP RYNKOWYCH (depozytowej, referencyjnej, lombardowej i dyskontowej) czyli OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW BANKOWYCH (2) to znaczy spowodowanie, że pieniądze z banków zaczną wypływać (ludzie będą brali niskooprocentowane kredyty i nie będą zainteresowani trzymaniem pieniędzy na lokatach w banku na niskim procencie). Banki odkręcają ”krany z pieniędzmi” – następuje “podgrzewanie gospodarki”. Za duże jej nagrzanie może prowadzić do jej “przegrzania” i poważnych kryzysów. (np. to co stało się ostatnio w USA rozpoczął kryzys na rynku kredytów hipotecznych wysokiego ryzyka. Więcej informacji na ten temat jest dostępnych tutaj) Większa ilość gotówki na rynku powinna przełożyć się na zwiększenie WZROSTU GOSPODARCZEGO (3), m.in. wzrostu produkcji, a to z kolei na spadek BEZROBOCIA (4) oraz spadek INFLACJI (5) a ściślej WSKAŹNIKA CEN, TOWARÓW I USŁUG KONSUMPCYJNYCH. Nie jest to jednak prosta zależność i zależy od bardzo wielu dodatkowych czynników polityczno-społeczno-ekonomicznych (np od aprecjacji/deprecjacji ) waluty. Powinien też zmaleć a w każdym razie nie powiększać się DŁUG PUBLICZNY (6). CENY TOWARÓW I USŁUG na rynku nie powinny wzrastać i POPYT na nie powinien być stały lub wzrastać, natomiast PODAŻ powinna maleć. Takie warunki sprzyjają wzmacnianiu waluty na rynku. W tym scenariuszu agencje ratingowe podnoszą rating danego państwa co przekłada się na korzystniejsze warunki kredytowania - wykup rządowych obligacji. Rating ten może być subiektywny. SCENARIUSZ II Państwo “rozdaje pieniądze” jest bardziej socjalne, opiekuńcze: DEFICYT BUDŻETOWY (1) zostaje ustalony liberalnie powyżej 3% PKB. To jest koncepcja interwencjonizmu państwowego (John Maynard Keynes) Reakcją Rady Polityki Pieniężnej jest wzrost STÓP RYNKOWYCH (depozytowej, referencyjnej, lombardowej i dyskontowej) *czyli OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW BANKOWYCH (2) to znaczy spowodowanie, że pieniądze zaczną wracać do banków (ludzie nie będą brali wysokooprocentowanych kredytów i będą zainteresowani trzymaniem pieniędzy na lokatach w banku na wysokim procencie). Banki zakręcają ”krany z pieniędzmi” – następuje “schładzanie gospodarki ”. Za duże jej schłodzenie może prowadzić do stanu “zamrożenia” i zastoju gospodarczego. Mniejsza ilość gotówki na rynku może przełożyć się na spadek WZROSTU GOSPODARCZEGO (3), co może spowodować wzrost BEZROBOCIA (4) oraz wzrost INFLACJI (5) czyli WSKAŹNIKA CEN, TOWARÓW I USŁUG KONSUMPCYJNYCH. To również nie jest prosta zależność i tak samo jak wyżej, zależy od bardzo wielu dodatkowych czynników polityczno-społeczno-ekonomicznych (np od aprecjacji/deprecjacji ) waluty. DŁUG PUBLICZNY (6) najprawdopodobniej zacznie wzrastać. CENY TOWARÓW I USŁUG na rynku również zaczną wzrastać i POPYT na nie powinien maleć, natomiast PODAŻ powinna wzrastać. Takie warunki sprzyjają osłabianiu waluty na rynku. W tym scenariuszu agencje ratingowe mogą obniżyć rating danego państwa co przekłada się na gorsze warunki kredytowania - wykup rządowych obligacji, lub wręcz zablokowania kredytowani jeśli rating osiągnie status "śmieciowy". Rating ten może być subiektywny. CO DLA NAS Z TEGO WYNIKA? 1. W Polsce mamy do czynienia z systemem "mieszanym". Wynika to z tego, że jesteśmy krajem "na dorobku" czyli w okresie transformacji ustrojowej. Należy jednak pamiętać że z każdym rokiem, w miarę bogacenia się społeczeństwa, powinniśmy się zbliżać do SCENARIUSZA I. Minimalny wpływ państwa na gospodarkę nie zwalnia jednak go z opieki nad strategicznymi sektorami gospodarki (np górnictwo, stocznie, energetyka, telekomunikacja itp.)  2. Przede wszystkim należy pamiętać o głębokiej współodpowiedzialności rządzących i obywateli za Państwo. Żeby jednak przedstawiony model nie był obciążony dodatkowymi patologiami (przerost biurokracji, korupcja) społeczeństwo musi mieć zapewnione mechanizmy obronne - kontroli nad władzą: zarówno te jawne (wolne, równe, tajne i powszechne wybory) jak i niejawne (działania służb kontrolujących ludzi sprawujących władzę w Polsce) Przykład: Osoba powołana na wysokie stanowisko i decydująca o wydatkowaniu poważnych kwot pieniędzy publicznych musi każdemu obywatelowi i podatnikowi zagwarantować pewność że jest osobą uczciwą i to przed ewentualnymi faktami narażającymi skarb państwa na straty. W imieniu społeczeństwa w tym zakresie działa określona służba specjalna – w tym wypadku Centralne Biuro Antykorupcyjne, której zadaniem nie jest tylko ściganie korupcji a posteriori, lecz również a priori zapobieganie jej pojawieniu. Rząd, który jest tylko zarządcą publicznych pieniędzy, których właścicielem jest społeczeństwo (wszyscy obywatele- podatnicy) musi podlegać niejawnym procedurom testującym jego uczciwość. Wynika stąd, że w interesie obywatela są działania prowokacyjne służb specjalnych w stosunku do osób publicznych mające na celu ustalić i zweryfikować sposób działania danej osoby po złożeniu mu kontrolowanej, korupcyjnej propozycji. Jeśli taka osoba postąpi w danej sytuacji zgodnie z procedurą przewidziana na taką okoliczność wtedy wszystko jest w porządku, jeśli nie postąpi jak trzeba lub co gorsza przyjmie taką propozycję to jest problem. Nie można oczywiście takiego człowieka sądzić za przestępstwo którego jeszcze nie popełnił, ale jego postawa automatycznie dyskwalifikuje go jako człowieka który ma prawo zarządzać publicznymi pieniędzmi. Jednym słowem jest równoważna z natychmiastową dymisją. Żeby ograniczyć instytucjonalnie występowanie takich patologii należy tworzyć takie procedury prawne, które umożliwiają kontakt polityki z biznesem w stopniu minimalnym, a kontakty które są niezbędne poddać ścisłej kontroli społecznej (np. przy wykorzystaniu instytucji mężów zaufania). Natomiast wpływ polityki na gospodarkę jest ściśle uwarunkowany aktualnym poziomem rozwoju gospodarczego kraju. W gospodarkach wysoko rozwiniętych najlepiej jeśli jest minimalny, w gospodarkach rozwijających zdarzają się sytuacje w których jest wymagana silniejsza interwencja w interesie społecznym. 2. Zadaniem rządu jako tworu politycznego z mandatem społecznym na sprawowanie władzy w przypadku państwa rozwijającego się, jest nie tylko działanie zgodne z modelem makroekonomicznym ale wykraczanie poza niego przez stosowanie instrumentów politycznych: Przykład: Jeśli zakład produkcyjny (np. stocznia) jest nierentowny (załóżmy że tak jest w rzeczywistości), to rząd nie zachowuje się jak bezlitosny komornik w stosunku do własnego społeczeństwa lecz stosując instrumenty społeczno-polityczne rozwiązuje problem. Nierozwiązanie takiego problemu jest równoznaczne z utratą zaufania społecznego i dymisją rządu.  Natomiast używanie narzędzi propagandy medialnej i sondaży w takim przypadku jest równoważne z instytucjonalnym (strukturalnym) okłamywaniem społeczeństwa. 3. Polska może na razie sztucznie wzmacniać i osłabiać swoją walutę, co pozwala uchronić gospodarkę przed kryzysem lecz po przystąpieniu do strefy EURO ta możliwość się skończy i kurs będzie sztywny. Wtedy jeśli polska nie przeprowadzi natychmiast reform finansowych wyjdzie na wierzch ukrywane zadłużenie wewnętrzne (tzw. kreatywna księgowość) i może nas czekać scenariusz grecki. PRZEMYSŁ Dopiero tak rozumiane gospodarowanie finansami państwa może stworzyć, przy odpowiednim uwzględnieniu uwarunkowań społecznych (zasady katolickiej nauki społecznej), warunki do rozwoju gospodarczego rozumianego m.in. jako wzrost produkcji opartej o rodzimą myśl naukowo-techniczną. W najbliższym czasie Stowarzyszenie Inżynierów Polskich zaproponuje Państwu program z konkretnymi scenariuszami działań gospodarczych dla poszczególnych sektorów przemysłu w oparciu o realia budżetowe państwa. Więcej na ten temat: ZEGAR DŁUGU PUBLICZNEGO POLSKI WSKAŹNIKI MAKROEKONOMICZNE POLSKI ::  ZA CO SIĘ PAŃSTWO NIE WEŹMIE WSZYSTKO SPIEPRZY - TOMASZ LIS O REFORMIE OFE ::  DR CEZARY MECH: KONIECZNOŚĆ OPTYMALIZACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH     W PERSPEKTYWIE WIELOLETNIEJ ::  OECD: ALBO REFORMY FINANSÓW PUBLICZNYCH W POLSCE ALBO GRECKA KATASTROFA ::  MINISTERSTWO FINANSÓW RÓŻNIE LICZY DŁUG PUBLICZNY     NA POTRZEBY KRAJOWE I UNIJNE ::  BIJE NAM LICZNIK ZADŁUŻENIA PUBLICZNEGO ::  EBC KRYTYKUJE RADĘ POLITYKI PIENIĘŻNEJ ZA SKOK NA REZERWĘ NBP ::  NAUKOWCY NIE CHCĄ WSPÓŁPRACOWAĆ Z BIZNESEM ::  BIZNES NIE POTRZEBUJE NAUKI?